Με τον Δημήτρη Καραμπατάκη, συνιδρυτή και Δημιουργικό Διευθυντή του K-Studio

«Το best future proofing είναι το timeless. Είναι πράγματα τα οποία είναι always relevant... Προσπαθούμε τα έργα μας… να είναι rooted to location, άρα to belong, να μπορούν να σέβονται και να γίνονται inspired από αυτό το nature and culture, το οικοσύστημα στο οποίο βρίσκονται και to find a way to add to it.»

Στο S05E05 του Finding True North, ο Δημήτρης Καραμπατάκης, συνιδρυτής και Creative Director του K-Studio, μιλά με τον Βαγγέλη Δαβιτίδη για τη διαδρομή ενός ελληνικού αρχιτεκτονικού γραφείου που κατάφερε να αναπτυχθεί διεθνώς, χωρίς να χάσει την ταυτότητά του. Η συζήτηση ξεκινά από τα πρώτα αυθόρμητα βήματα και φτάνει στην κλιμάκωση μιας ομάδας 120 ατόμων, περνώντας από κρίσιμες αποφάσεις, οικονομικές κρίσεις και βαθιές εσωτερικές μετατοπίσεις. Ο Δημήτρης μιλά για την αξία της εμπιστοσύνης, τη σημασία του culture και του alignment, το design ως εργαλείο καλοζωίας και το πώς η ελληνικότητα μπορεί να λειτουργήσει ως ουσιαστικό USP στο διεθνές περιβάλλον. Ένα επεισόδιο για την ηγεσία, τη δημιουργικότητα και τη συνειδητή ανάπτυξη.

Αν σας άρεσε το επεισόδιο, κάντε subscribe και ακολουθήστε το FindingTrueNorth για τα επόμενα.

Ακούστε το επεισόδιο για να ανακαλύψετε:

•Πώς η εμπιστοσύνη λειτουργεί ως «νόμισμα» στη δημιουργική επιχειρηματικότητα  
•Τι σημαίνει να μεταβαίνεις από solo δημιουργός σε ηγέτη μεγάλης ομάδας  
•Ποια είναι τα κρίσιμα thresholds στην ανάπτυξη ενός αρχιτεκτονικού γραφείου  
•Πώς η κρίση στην Ελλάδα οδήγησε σε διεθνή εξωστρέφεια  
•Γιατί το USP δεν είναι το location αλλά το προϊόν  
•Πώς ορίζεται η καλοζωία ως αρχιτεκτονική και πολιτισμική αξία  
•Τι σημαίνει design που «ριζώνει» στον τόπο  
•Πώς χτίζεται κουλτούρα και όχι απλώς αξιακές δηλώσεις  
•Το scale up ως συνειδητή επιλογή και όχι αυτοσκοπός  
•Πώς το φαγητό και το hospitality βοηθούν στην κατανόηση των πολιτισμών  
•Γιατί το timeless είναι το καλύτερο future proofing  
•Ποια rituals κρατούν έναν δημιουργό σε παγκόσμιο mindset

Transcript

[00:00:05 – 00:01:19] Βαγγέλης:
Καλώς ήρθατε. Είμαι ο Βαγγέλης Δαβιτίδης, μέλος του EO Greece, ενός οργανισμού επιχειρηματιών που έχουμε κοινό στόχο την εξέλιξη σε προσωπικό και επαγγελματικό επίπεδο. Αυτό είναι το podcast του EO, που έχει στόχο να εξανθρωπίσει την επιχειρηματικότητα, φέρνοντας στο προσκήνιο επιχειρηματίες, που θα μας πουν όχι μόνο για τις επιτυχίες τους, αλλά και για τις αδυναμίες τους και για τα λάθη τους και για ό,τι τους βοήθησε να εξελιχθούν ως ηγέτες. Σήμερα έχω τη χαρά να φιλοξενώ το Δημήτρη από το K-Studio, ένα αρχιτεκτονικό γραφείο που κατάφερε να ξεπεράσει τα όρια της Ελλάδας και να κάνει διεθνή project και στο εξωτερικό. That's not the norm σε αυτό το industry. Ο Δημήτρης θα μας πει για την ιστορία του και για το τι τον βοήθησε να φτάσει ως εκεί και με πολύ μεγάλη χαρά, γιατί και εγώ προέρχομαι από το Creative Χώρο, τον υποδέχομαι σήμερα σε ένα podcast που νομίζω ότι θα έχει πολύ ενδιαφέρον. Καλώς ήρθες, Δημήτρη.

[00:01:19 – 00:01:22] Δημήτρης:
Γεια σου, Βαγγέλη, και ευχαριστώ πολύ για την πρόσκληση.

[00:01:22 – 00:01:33] Βαγγέλης:
Πες μας, Δημήτρη, πώς ξεκίνησε η εταιρεία, το γραφείο σας, έτσι πρώτα χρόνια σπουδές κτλ. Τι σε ενέπνευσε να ασχοληθείς με την αρχιτεκτονική;

[00:01:33 – 00:03:25] Δημήτρης:
Νομίζω ότι η αρχή ήταν spontaneous. Δεν υπήρχε πολύ σκέψη, δεν υπήρχε πλάνο, υπήρχε πιο πολύ επιθυμία να κάνω κάτι δικό μου. Κάτι το οποίο δεν είναι πιο πολύ μια πηγαία συναισθηματική ανάγκη παρά επιχειρηματική. Ξεκίνησε και λίγο τυχαία, όπως ίσως πολλά πράγματα. Ένας φίλος με εμπιστεύτηκε αρκετά νωρίς όταν ακόμα σπούδαζα να σχεδιάσω ένα εστιατόριο. Η λέξη εμπιστοσύνη είναι και σημαντικό, διότι στην δημιουργική διαδικασία ουσιαστικά δεν υπάρχει ένα καθορισμένο προϊόν το οποίο πας να δώσεις. Είναι μια υπόσχεση. Είναι μια υπηρεσία που ουσιαστικά υπόσχεται ότι θα προκύψει κάτι στο μέλλον. Και τελικά αυτό το οποίο είναι το currency που μας προχωράει σαν δημιουργική υπηρεσία. Είναι αυτή η εμπιστοσύνη. Οπότε αυτό μπορεί να έρθει όπως έρχεται. Μπορεί να έρθει επειδή κάποιος είναι φίλος σου και σε εμπιστεύεται σαν άνθρωπο. Εμπιστεύεται τις αξίες σου. Εμπιστεύεται την όρεξή σου. Εμπιστεύεται το γούστο σου. Ή σιγά σιγά αποδεικνύεις ότι μπορεί κάποιος να σε εμπιστευτεί διότι έχεις ένα proof of concept, διότι έχεις κάποιο βραβείο, διότι έχεις κάποια market share. Αυτή η εμπιστοσύνη σίγουρα κάνει shift μέσα στα χρόνια. Πάντως ξεκίνησε από μια εμπιστοσύνη πιο πολύ από άνθρωπο σε άνθρωπο. Και αυτό σιγά σιγά άρχισε να μετατρέπεται σε επιχειρηματικότητα. Όχι γρήγορα. Όχι άμεσα.

[00:03:25 – 00:03:33] Βαγγέλης:
Για πες μας για αυτά τα steps, Δημήτρη. Από το 0 ή μάλλον από το 1 να φτάσουμε στα πόσα είστε σήμερα, 120 άτομα;

[00:03:33 – 00:05:45] Δημήτρης:
Το K-Studio είναι 120 άτομα εδώ στην Αθήνα. Αρχιτέκτονες και interior designers και το admin team μας. Και πέρα από την ομάδα του K-Studio έχουμε και ένα halo συνεργατών οι οποίοι είναι επαναλαμβανόμενοι συνεργάτες που κάνουμε είτε spillover work ή συνεργαζόμαστε για πολύ συγκεκριμένες εξειδικευμένες υπηρεσίες που πλαισιώνουν τη δικιά μας προσφορά όπως visualizations ή κάποιες πολυτεχνικές γνώσεις όπως ο BIM κτλ. Οπότε ναι. Ποια είναι αυτά τα βήματα; Τα δικά μας βήματα ήταν κάτι το οποίο σίγουρα μας καθόρισε και τι είδους εταιρεία θα είμαστε. Νομίζω ότι τα βήματα κάθε επιχειρηματία είναι ένα συνδυασμός με το τι θέλω και τι μπορώ. Και τελικά η διχοτόμος αυτών των δύο κάπου σε πηγαίνει. Εγώ ξεκίνησα το πρώτο βήμα το 2002 στο Λονδίνο ακόμα σπούδαζα. Ένας φίλος όπως είπα με εμπιστεύτηκε να κάνουμε ένα εστιατόριο και χωρίς να το σκεφτώ πάρα πολύ πιο πολύ από όρεξη παρά από τίποτα άλλο είπα ναι και βέβαια μπορώ να το κάνω συνειδητοποιώντας πολύ γρήγορα πόσο δύσκολο είναι και πόσο δεν ξέρω να το κάνω. Απλά θέλω πάρα πολύ. Οπότε αυτή η θέληση με έβαλε κατευθείαν σε μια σκέψη ότι οκ, αφού δεν ξέρω να το κάνω πρέπει να μάθω να το κάνω και συνειδητοποιώ ότι δεν μπορώ να το κάνω μόνος μου, πρέπει να το κάνω και μάλιστα είναι σύνθετο, άρα μέσα με μέσα χρειάζομαι ομάδα. Ήδη από το πανεπιστήμιο συνειδητοποίησα ότι δεν μπορώ να κάνω μόνος μου το επίπεδο που θα ήθελα να καταφέρω. Είμαι φοβερά αν πείσω σαν άνθρωπος οπότε θέλω να κάνω πράγματα που είναι πολύ σύνθετα και δεν μπορώ να τα κάνω μόνος μου άρα αυτό ήταν η πρώτη συνειδητοποίηση ότι…

[00:05:45 – 00:05:53] Βαγγέλης:
Άρα νούμερο ένα, ask for help, δεν έχω πρόβλημα να ζητήσω βοήθεια, ξεπερνώ τα ταμπού ότι τα μπορώ όλα μόνος μου.

[00:05:53 – 00:06:49] Δημήτρης:
Θέλω να είναι καλύτερο από μένα αυτό που θα γίνει οπότε δεν υπήρχε κανένα reservation σε αυτό άρα αυτό το ask for help, σήμαινε ότι ειδικά στην αρχή τέλος πάντων είναι help πάλι από ανθρώπους οι οποίοι έχουν την γενναιοδωρία να στη δώσουν. Μετά αυτό το help όπως αρχίζει να γίνεται σχέση επιχειρηματική, επαγγελματική υπάλληλος, συνεργάτης και ούτω καθεξής. Αυτό αμέσως με γοήτευσε πολύ, με γοήτευσε πάρα πολύ ότι τελικά με μια συνεργασία με το να μπορέσω να χτίσω μια ομάδα γύρω μου μπορώ να κάνω πράγματα πολύ πιο σύνθετα από ό,τι μπορώ να κάνω μόνος μου και αυτό ήταν και παράλληλο με το ambition ότι θέλω να συμμετέχω θέλω να καταφέρω να δημιουργήσω πράγματα τα οποία να μην είναι limited to what I can do αλλά να είναι limitless αυτό.

[00:06:49 – 00:07:01] Βαγγέλης:
Άρα άμα χωρίσεις την εταιρεία σε time zones και σε ομόκεντρους κύκλους που μεγάλωνε και απ' την άποψη ρε παιδί μου του πόσοι ήσασταν, πώς θα τη χώρισες, τι φάση θα τη χώριζες;

[00:07:01 – 00:09:46] Δημήτρης:
Νομίζω η πρώτη φάση είναι από το ένα άτομο μέχρι τα 15 για μας. Στα 15 άτομα ήταν η πρώτη φορά που συνειδητοποίησα ότι παρόλο που δουλεύαμε πάρα πάρα πολύ και κάναμε ό,τι καλύτερο μπορούσαμε υπήρχαν πράγματα τα οποία δεν μπορούσαν να κρατηθούν in focus, όπως για παράδειγμα χαρακτηριστικά υπάρχει μια ιστορία όπου είμαστε στο πρώτο μας γραφείο είναι ένα ημι-υπόγειο με κάτι μικρά παράθυρα καθόλου inspiring για αρχιτεκτονικό γραφείο. Δουλεύουμε, έχουμε μια παράδοση, είμαστε τελείως λάθος στο timing, είναι μου φαίνεται 12 ώρα το βράδυ ή τέλος πάντως 11:30 η ώρα το βράδυ, δουλεύουμε πάρα πολύ για την παράδοση και ξαφνικά έχουμε διακοπή ρεύματος. Λέμε όχι ρε γαμώτο, τι έχει συμβεί αυτή τη στιγμή; Τέλος πάντων, ανεβαίνω πάνω γιατί δεν μπορούσα να δω τα κτίρια από τα μικρά παράθυρα, ανεβαίνω πάνω και βλέπω την υπόλοιπη γειτονιά και το υπόλοιπη πολυκατοικία είχε ηλεκτρικό. Λέω όχι, μα τι, κάποιο λάθος, πηγαίνω στον πίνακα, βλέπω ότι όλα πάνω, τέλος πάντων για να μην τα πολυλογώ, μας είχαν κόψει το ρεύμα και ο λόγος που μας είχαν κόψει το ρεύμα, για να φτάσεις να σου κόψουν το ρεύμα δεν έχεις πληρώσει πάρα πολλούς Μήνες, και δεν είναι ότι δεν είχαμε τα λεφτά, απλά κάποιος δεν το είχε κάνει, εκεί συνειδητοποίησα ότι χρειάζομαι έναν studio manager, αυτό ξεκλείδωσε νομίζω ότι με το που υπήρξε ένα admin team άρχισε αυτό να ξεκλειδώνει και μας πήγε από τα 15 νομίζω περίπου στα 30 άτομα, όπου εκεί πέρα πάλι υπήρχε άλλο ένα έτσι threshold ή ίσως και μέχρι 40 το οποίο ήταν λίγο ότι πρέπει να είμαστε aligned, πρέπει να είμαστε aligned σε ένα culture το οποίο δεν είναι μόνο ότι συζητάμε και είμαστε άνθρωποι που σκεφτόμαστε με το τρόπο αλλά επιτρέπουμε να έρθουν άνθρωποι που σκέφτονται διαφορετικά και αυτό να αρχίσει να ανοίγει, αλλά πρέπει να έχουμε κάτι το οποίο μας κάνει aligned οπότε διαφορετικοί άνθρωποι συντονισμένοι και νομίζω ότι εκεί κάπως στα 40 άτομα άρχισε να προκύπτει η μεγάλη ανάγκη για ένα αξιακό spine το οποίο μας βοήθησε πολύ να γίνουμε aligned όχι στο να είμαστε όλοι ίδιοι να είμαστε όλοι διαφορετικοί αλλά συντονισμένοι και αυτό είναι κάτι το οποίο το Χρειαζόμασταν, θέλαμε διαφορετικά ταλέντα, διαφορετικούς χαρακτήρες, διαφορετικούς τύπους ανθρώπων με διαφορετικά background, γίνεται πραγματικά να έχει πολυμορφία και πολύ φωνή αυτό που κάνουμε, αλλά όλοι να μπορούν να είναι συντονισμένοι και αυτό άρχισε να όλο να υπάρχει ένα κεντροβαρικό τέτοιο το οποίο είναι το αξιακό είναι μια σειρά.

[00:09:46 – 00:09:55] Βαγγέλης:
Πάμε να μιλήσουμε για αυτό το αξιακό λοιπόν. Ποιες είναι οι αξίες αυτές, ποιες είναι αυτές οι κοινές αναφορές που έχετε, το backbone;

[00:09:55 – 00:13:25] Δημήτρης:
Σίγουρα αυτές οι αξίες γίνονται aligned και με το business plan της εταιρείας, είναι που θες να φτάσεις, οπότε εκεί πέρα αρχίζεις να ρωτάς ποιος είσαι ή τέλος πάντων τι είδους εταιρεία είσαι, τι είδους εταιρεία θέλεις να είσαι, γιατί αρχίζεις και δημιουργείς ένα business plan και δεν το εννοώ με την έννοια των forecasts ή τι επένδυση θα βάλω, τι επένδυση θα προκύψει, τι έσοδα, τι έξοδα, μιλάω ένα business plan του τι εταιρεία θες να φτιάξεις και γιατί, οπότε εκεί πέρα αρχίζουν να μπαίνουν δύσκολες ερωτήσεις, θέλεις να μείνεις 40 άτομα, θέλεις να μεγαλώσεις το προϊόν σου, θέλεις να το πουλήσεις εδώ, θέλεις να το πουλήσεις κάπου αλλού, κι αυτό εμάς μας βρήκε πάνω σε ένα shift, κι αν μου επιτρέπεις θα κάνω ένα βήμα πίσω, διότι δεν ήταν το πρώτο shift. Για να εξηγήσω την απάντηση, για να εξηγήσω τις αποφάσεις μας πρέπει να πάω λίγο πιο πριν το 2010 στην περίοδο στην Ελλάδα όπου η οικονομική κρίση συρρικνώνει την αγορά γενικά και αισθανόμαστε για πρώτη φορά αρκετά ασφυκτικά σαν εταιρεία, σκεφτόμαστε ότι είμαστε περίπου 20 άτομα τότε, σκεφτόμαστε ότι η αγορά όλο και συρρικνώνεται και πρέπει να βρούμε έναν τρόπο να πουλήσουμε το προϊόν μας έξω. Αυτή η ανάγκη μας βάζει σε μια αναζήτηση για το πώς θα μπορούσαμε να είμαστε internationally relevant σαν ελληνικό γραφείο και τότε 2010-11 σκεφτόμαστε ότι για να είμαστε relevant πρέπει να είμαστε σε ένα από τους αναγνωρισμένους πυλώνες design, destinations of design, Λονδίνο, Νέα Υόρκη, Παρίσι, διότι εκεί από εκεί έρχεται το καλό design, αν είσαι ένα αρχιτεκτονικό γραφείο και από κάτω γράφει London τότε μπορείς να έχεις international καριέρα ή τουλάχιστον έτσι ήτανε τότε. Οπότε παίρνω τηλέφωνο, έχω σπουδάσει στην Αγγλία, οπότε πήρα τηλέφωνο όλους μου τους συμφοιτητές, όλους μου τους φίλους, λέω παιδιά, είμαι έτοιμος να κάνω ό,τι πρέπει να κάνω για να έρθω στο Λονδίνο και να κάνω δουλειές εκεί πέρα. Και αρχίσαμε να κάνουμε ανακαινίσεις σπιτιών, κάποια juice bars μικρής Κλίμακας, δουλειές οι οποίες μας επιτρέπουν να μπούμε μέσα στο local market, βέβαια συνειδητοποιώντας ότι αυτό το springboard του Λονδίνου είναι πολύ γεμάτο από άλλους πάρα πολύ ικανούς designers, οι οποίοι πηδάνε πολύ πιο ψηλά από σένα και ότι τελικά υπάρχει ένας απίστευτος ανταγωνισμός και ότι το να είσαι εκεί δεν είναι σίγουρο ότι γίνεσαι κι αμέσως έχεις το visibility που περιμέναμε. Αντιθέτως συνειδητοποιήσαμε πόσο μεγάλη ανάγκη είναι να έχεις ένα USP. Πόσο μεγάλη ανάγκη είναι να προσφέρεις κάτι διαφορετικό το οποίο σε χαρακτηρίζει και σε διαχωρίζει, άρα το visibility έρχεται τελικά από το προϊόν σου και όχι τόσο πολύ από το που βρίσκεσαι, όχι ότι αυτό είναι τελείως irrelevant, διότι το που βρίσκεσαι σε επηρεάζει. Το οικοσύστημα στο οποίο βρίσκεσαι σε επηρεάζει.

[00:13:25 – 00:13:29] Βαγγέλης:
Οπότε πήγες στο Λονδίνο τελικά ή δεν πήγες;

[00:13:29 – 00:15:13] Δημήτρης:
Πήγα στο Λονδίνο, πήρα ένα γραφειάκι, ένα θρανίο Μάλλον, το θρανίο ήταν πιο ακριβό από το γραφείο που είχαμε στην Ελλάδα. Κάναμε τις δουλειές εκεί πέρα και έγινε έτσι ένα perfect storm το οποίο ένα στο Λονδίνο είδαμε ότι είναι ένα πάρα πολύ occupied podium όπως υπάρχει μεγάλο Competition, εμείς δεν έχουμε να προσφέρουμε κάτι το οποίο είναι πέρα από το λέμε ότι είμαστε καλοί designers όπως λένε και άλλοι και πραγματικά είναι καλύτεροι από εμάς, άρα δεν διαχωριζόμαστε στο ποιος είναι καλύτερος ιδίως αν δεν φαινόμαστε σαν καλύτεροι, οπότε αρχίζουμε να κάνουμε μια αυτοανάλυση ότι σε τι είμαστε εμείς καλύτεροι, τι εμείς προσφέρουμε καλύτερο κι αυτό μας γυρνάει πίσω και αρχίσαμε να βλέπουμε patterns, βλέπαμε patterns ότι τελικά οι δουλειές μας είχαν να κάνουν πάντα με την Καλοπέραση, εστιατόρια, ξενοδοχεία, εξοχικές κατοικίες, άρα αρχίσουμε να συνειδητοποιούμε ότι είμαστε ειδικοί στην καλοπέραση και αυτό γίνεται και align, είμαστε Έλληνες και η καλοπέραση για εμάς σαν κουλτούρα δεν σημαίνει ότι ξεκινάει στις διακοπές. Δεν νομίζω ότι εμείς σαν Έλληνες περιμένουμε να περάσουμε καλά στις 20 ημέρες που έχουμε Διακοπές, νομίζω ότι η κουλτούρα μας μας βοηθάει να περνάμε καλά στην καθημερινότητά μας, είναι μια καλοζωία, είναι ένας τρόπος να ευχαριστιέσαι τη ζωή, όχι μόνο στις διακοπές όπου κάνεις switch off ή να πηγαίνεις στη pub στις 6 η ώρα να πίνεις δύο pints και να ξεχνιέσαι.

[00:15:13 – 00:15:15] Βαγγέλης:
Πολύ ενδιαφέρον πάει, άρα βρήκατε το DNA της εταιρείας.

[00:15:15 – 00:16:38] Δημήτρης:
Oπότε αρχίσαμε να γίνεται ένα aligned και να λέμε ότι οκ άρα η ελληνικότητά μας μας έχει μάθει πώς μπορούμε να ευχαριστιόμαστε τη ζωή στην καθημερινότητα, να μην περιμένουμε κάτι extraordinary για να μας κάνει shift από την καθημερινότητά μας και να μας βάλει σε ένα pleasure mode αλλά είμαστε ήδη tuned in στο α, είδες κάτι και ευχαριστιέσαι, μίλησες με κάποιον και έχεις κάνει emotionally connect, πίνεις ξέρω εγώ, ένα ωραίο ποτό ή μια ωραία πορτοκαλάδα και εκείνη τη στιγμή απλά κάνεις… ήδη you're becoming present. Πιο χαρακτηριστικά επειδή στην Ελλάδα, η γυναίκα μου είναι Αγγλίδα οπότε μένω στο κέντρο, μένουμε στο κέντρο και η διαδρομή που κάνω καθημερινά είναι πηγαίνω από το σπίτι μου στο γραφείο με τα πόδια οπότε περπατάω πολύ στην γειτονιά Μας, την ίδια διαδρομή την κάνω όταν έρχονται φίλοι μας από το εξωτερικό οι οποίοι είναι σε mode διακοπών και πηγαίνουμε μαζί στην ίδια διαδρομή, και το ενδιαφέρον είναι ότι απλά πηγαίνω λίγο πιο αργά μαζί τους, περπατάω λίγο πιο αργά, κοιτάω λίγο παραπάνω.

[00:16:38 – 00:16:40] Βαγγέλης:
Ωραίο ritual αυτό, ωραίο ritual αυτό.

[00:16:40 – 00:20:38] Δημήτρης:
Πραγματικά. Κι αυτή η μετάβαση μεταξύ σπίτι και δουλειά σίγουρα είναι σημαντική, οπότε αυτό που συνειδητοποιήσαμε είναι ότι γενικά είναι λίγο θέμα time frame ότι πρέπει απλά να κάνεις slow down για να μπορείς να ευχαριστιέσαι τα πράγματα να τα αντιλαμβάνεσαι καλύτερα. Αυτό μεταφράστηκε σε design. Συνειδητοποιήσαμε ότι τελικά μπορούμε να προσφέρουμε design for leisure για την καλοπέραση, το οποίο να μην είναι απλά extraordinary moments αυτό το dirty word του Instagram, moment, αλλά κάτι το οποίο είναι πιο συνεχόμενο, κάτι το οποίο είναι πιο αξιακό, άρα αυτές οι αξίες που με ρώτησες, γιατί το ξέρω ότι έχω κάνει ένα μεγάλο κύκλο, αλλά μόλις γύρισα σε αυτές τελικά αρχίσανε να είναι οι αξίες της καλοζωίας, είναι το να μπορείς να ευχαριστιέσαι την καθημερινότητα, να μην περιμένεις να είναι κάτι extraordinary, κάτι το οποίο είναι υπερβολικό οπότε να βρεις ένα balance, να βρεις κάτι το οποίο έχει να κάνει με την αρκετότητα, έχει να κάνει με την ευχαρίστησή του τώρα, έχει να κάνει γενικότερα με το να μπορείς να αντιλαμβάνεσαι το τώρα και το πού είσαι και να μην προσδοκάς απλά για το επόμενο. Είναι κάτι το οποίο αυτό μας έχει βοηθήσει πολύ στο γραφείο και από εκεί ξεκίνησαν όλες αυτές οι αξίες γιατί τελικά για να κάνεις design κάτι you need to πρέπει να το κάνεις. Και αν μπορώ έτσι να κάνω ένα μικρό expand, όταν λοιπόν αρχίσαμε να βρίσκουμε αυτό το alignment ότι OK, είμαστε ειδικοί στην καλοπέραση άρα μπορούμε να πούμε ότι αξίζει κάποιος να μας βάλει σε ένα αεροπλάνο και να μας πάει κάπου στο εξωτερικό γιατί είμαστε ειδικοί στην καλοπέραση, ήρθε ο Δημήτρης από την Αθήνα να μας πει στο Μπαλί πώς να περάσουμε καλύτερα, σίγουρα θα ήταν πολύ παλιομοδίτικο να έφερνα μαζί μου και να φτιάχνω ένα Παρθενώνα εκεί ότι εγώ ξέρω καλύτερα άρα να, πάρτε ένα Παρθενώνα και μετά να πάω στο Μαρόκο να φέρω άλλο ένα Παρθενώνα, κάπως όπως έγινε παλιότερα, πώς γινότανε παλιότερα. Σίγουρα αυτό είναι ένα franchise model το οποίο ήταν στα McDonalds, είναι στα παλιά Hilton, είναι σε μια διαδικασία of creating the same product in different locations, αυτό σίγουρα δεν νομίζω ότι είναι aligned με το πώς πραγματικά μπορείς να υπάρχεις σωστά σε ένα μέρος to belong και νομίζω ότι αυτό είναι και ένα πράγμα το οποίο έρχεται από την ελληνικότητά μας. Νομίζω ότι ο μοντέρνος Έλληνας έχει μεγαλώσει σε μια Ελλάδα που είναι γεμάτη από ιστορία, είναι μια βαθιά χώρα, έχουμε μια βαθιά χώρα, έχουμε ένα heritage το οποίο είναι χιλιάδων χρόνων με πάρα πολλούς πολιτισμούς οι οποίοι έχουν αφήσει τα sentiments εδώ πέρα. Μια βόλτα στην Αθήνα βλέπεις τα κλασικά χρόνια, μετά βλέπεις τα ρωμαϊκά, μετά τα Βυζαντινά, υπάρχουν τα strata, περίπου ένα μέτρο έχεις κι άλλο έναν πολιτισμό και πάνω πάνω είναι και το περίπτερο οπότε αυτό το βάθος νομίζω, επειδή έχουμε ζήσει αυτό έχουμε εξοικειωθεί με την ιδέα ότι heritage is to be respected to be inspiring αλλά not to be confining, οπότε όταν πηγαίνεις κάπου δεν φέρνεις εσύ τον Παρθενώνα σου απλά προσπαθείς να δεις το δικό τους Παρθενώνα…

[00:20:38 – 00:20:40] Βαγγέλης:
Και να σεβαστείς το local culture και να το αναδείξεις.

[00:20:40 – 00:21:43] Δημήτρης:
Σωστά, αλλά όχι μόνο να το αναδείξεις με το να φτιάξεις ένα ψεύτικο Παρθενώνα, αλλά να μπορέσεις να σκεφτείς τι μπορείς να βάλεις δίπλα σε αυτό, γιατί εδώ στην Ελλάδα αυτό έχει γίνει και έχει γίνει με έναν οργανικό τρόπο και τελικά αυτή η πολυμορφία είναι και το ενδιαφέρον της Αθήνας και της Ελλάδας γενικότερα, αυτό το αμάλγαμα από διαφορετικούς πολιτισμούς από ανθρώπους οι οποίοι έχουν έρθει εδώ και έχουν βάλει και αυτοί το δικό τους λιθαράκι, αυτό το αμάλγαμα όπως το είπα νομίζω ότι είναι το ενδιαφέρον και αυτό μας έχει Ξεκλειδώσει, δεν προσπαθούμε να βρούμε τον αντίστοιχο Παρθενώνα κάπου και να τον φτιάξουμε αλλά προσπαθούμε να εμπνευστούμε από αυτό και να φτιάξουμε κάτι το οποίο είναι πιο connected to now to the local culture to the nature, και τελικά αυτή η Αφετηρία, local culture and nature, είναι κάτι το οποίο μπορεί να ριζώσει μέσα σε ένα μέρος.

[00:21:43 – 00:23:09] Βαγγέλης:
Δημήτρη μου είναι πολύ ενδιαφέρον αυτό που λες ότι το κλειδί γιατί για μένα το γεγονός ότι έχετε μια εταιρεία που ο τζίρος της είναι 70% προέρχεται από το εξωτερικό. Είναι κάτι το οποίο ξέρεις είναι και φοβερά ελπιδοφόρο και ένα πολύ ωραίο παράδειγμα για όλους τους Έλληνες επιχειρηματίες η κατά νου, η ελληνικότητά σας σας βοηθάει να καταλαβαίνετε βαθιά επειδή προέρχεστε, προερχόμαστε σαν Έλληνες από ένα βαθύ πολιτισμό, να δεν είναι όπως ο αγγλοσάξονας που λέει α, ξέρεις κάτι, εγώ έχω μια ιστορία πιο ρηχή οπότε ξέρεις κάτι έφτιαξε τα McDonalds, έρχομαι και αυτό το μοντέλο βλέπε Hilton βλέπε οτιδήποτε, το franchise, το κάνω στο Μαρόκο, στο Gulf region, whatever, σέβομαι την κουλτούρα σας, το πρώτο που προσπαθώ να κάνω είναι να την κατανοήσω γιατί καταλαβαίνω από βαθιές κουλτούρες και να την αναδείξω στο κομμάτι του wellbeingμ της καλοπέρασης, της απόλαυσης του τώρα, όπως ωραία έλεγες πριν αυτό. Καταλαβαίνω ότι είναι ένα πολύ unique spot που έχετε βρει και μάλλον μια φιλοσοφία με την οποία δουλεύετε, αν το καταλαβαίνω σωστά.

[00:23:09 – 00:23:30] Δημήτρης:
Σωστά, αυτό είναι το οποίο είναι το promise που μας ταξιδεύει, αυτή η κατανόηση του μέρους και αντίστοιχα το ότι φέρνουμε μαζί μας τη μέθοδό μας για να το κάνουμε decipher αυτό. Πέρα από αυτό, για να γυρίσω πίσω στα βήματα…

[00:23:30 – 00:23:33] Βαγγέλης:
Στις φάσεις της εταιρείας που είχαμε μείνει στα 40 άτομα.

[00:23:33 – 00:27:04] Δημήτρης:
Κάπου εκεί πέρα είναι και η ανάγκη ότι για να σε ταξιδέψει κάποιος δεν θα σε ταξιδέψει για μικρό project, θα σε ταξιδέψει για ένα μεγάλο project το οποίο μέσα στην κλίμακα της επένδυσης το έξτρα κόστος του να φέρεις κάποιον από άλλη χώρα μόνο και μόνο τα μεταφορικά να πω να μην κάνουν, να μην κάνουν διαφορά τελικά στην κλίμακα του έργου, οπότε ήτανε ανάγκη πλέον να μεγαλώσουμε, άρα ένα είναι ότι είχαμε την ανάγκη να καταλάβουμε ποιοι είμαστε και να έχουμε ένα USP, αυτό μας κατέληξε στο να αναγνωρίσουμε την ελληνικότητά μας, την κατανόησή μας για την καλοζωία, αυτό να μεταφραστεί σε μια αρχιτεκτονική η οποία ριζώνει στον τόπο αλλά μιλάει για καλοπέραση η οποία να έχει να κάνει το μέρος, αλλά τεχνικά έπρεπε να μπορούμε να υποστηρίξουμε μιας μεγάλης κλίμακας έργο άρα έπρεπε να μεγαλώσουμε σαν εταιρεία, έπρεπε να γίνουμε από 40 άτομα περισσότερα για να μπορούμε να αντιμετωπίσουμε έργα τα οποία είναι πάνω από ένα νούμερο περίπου 10.000 τετραγωνικά χτιστά ή 20.000 τετραγωνικά χτιστά. Αυτό σημαίνει ότι έπρεπε να μεγαλώσουμε την ομάδα μας άρα έπρεπε να αποφασίσουμε ότι οι αξίες, αυτό το αξιακό της εταιρείας έπρεπε να μπορεί να υποστηρίξει μεγαλύτερη ομάδα και τελικά δεν ήταν μόνο να έχουμε αξίες οι οποίες είναι δικές μου αλλά αξίες οι οποίες ήταν και άλλων οι οποίοι τελικά θα γινόντουσαν και αυτοί leaders με τη δικιά τους σειρά άρα να δημιουργηθεί ένα structure εδώ εταιρικό το οποίο να επιτρέψει και σε άλλα άτομα να έχουν το δικό τους χώρο, να έχουν το δικό τους sense of ownership και τελικά να βάλουν και αυτοί σε αυτό το αξιακό δέντρο και αυτοί τα δικά τους, τις δικές τους αξίες. Οπότε άρχισε να γίνεται μια έντονη συζήτηση με την core ομάδα, η core ομάδα μας είναι περίπου 10 άτομα directors οι οποίοι είναι με την εταιρεία πολλά χρόνια από τα πρώτα βήματα της εταιρείας και έχουν μεγαλώσει μαζί μας, έχουν ωριμάσει μαζί μας και το ενδιαφέρον ότι σε αυτή τη συζήτηση βγήκανε πράγματα τα οποία ήτανε strengths του κάθε director και αυτό μας βοήθησε τελικά να χτίσουμε μια δομή η οποία να μην είναι απλά μια ιδέα δικιά μου ή του partner μου, του αδερφού μου του Κωνσταντίνου, το οποίο ξεκινήσαμε και είπαμε τι θέλουμε εμείς οι δύο να κάνουμε, αλλά μιας ευρύτερης ομάδας και αυτό βοήθησε πάρα πολύ στο scale up. Άρα πρώτα ήταν η συνειδητοποίηση ότι χρειαζόμαστε να κάνουμε scale up διότι θέλουμε να εξάγουμε το προϊόν διότι δεν μπορούμε να είμαστε υγιής εταιρεία εδώ στην Ελλάδα η οποία ειδικά στην εποχή της κρίσης είχε συρρικνωθεί η αγορά, άρα αμέσως αρχίσαμε να σκεφτόμαστε OK, πρέπει να έχουμε ένα unique selling point και πρέπει να μεγαλώσουμε και την εταιρεία μας σε κλίμακα για να μπορέσουμε να βρούμε λύσεις στο πρόβλημα της συρρίκνωσης του market στο οποίο βρισκόμαστε.

[00:27:04 – 00:27:08] Βαγγέλης:
Άρα η κρίση εσάς σας βοήθησε να μεγαλώσετε.

[00:27:08 – 00:27:12] Δημήτρης:
Μας βοήθησε να πάρουμε την απόφαση.

[00:27:12 – 00:27:30] Βαγγέλης:
Σας βοήθησε να κοιτάξετε προς το εξωτερικό και να έχετε μια διέξοδο, μια δημιουργική διέξοδο ότι, παιδιά, πάμε να γίνουμε ακόμα μεγαλύτεροι, γιατί και τα project έξω για να δικαιολογηθούν αυτό που έλεγες τα έξοδα, τα ταξίδια, ιστορίες κλπ. δεν μπορούμε να κάνουμε μικρά πράγματα έξω, πας για μεγάλα πράγματα έξω.

[00:27:30 – 00:29:47] Δημήτρης:
Σωστά, οπότε αυτά ήταν ήτανε nudges για να πάρουμε αυτές τις αποφάσεις και το ενδιαφέρον είναι ότι αυτό μας φτάνει το 2020, είμαστε περίπου 50 άτομα, 50 κάτι άτομα, έχουμε κάποια έργα στο εξωτερικό, είναι μεγαλύτερης κλίμακας και έρχεται βέβαια ο κορονοϊός, ο οποίος σίγουρα είχε ένα effect παντού, αλλά σίγουρα έχει στον τουρισμό και το ενδιαφέρον ήταν ότι επειδή δουλεύαμε στο εξωτερικό και είχαμε ήδη κάποια εργαλεία με βίντεο calls με πράγματα τα οποία βοηθούσαν στο remote, αμέσως είχαμε κάποια εργαλεία να μπορούμε να λειτουργήσουμε remote, άρα αυτό άρχισε να βοηθάει στον τρόπο λειτουργίας της εταιρείας, αλλά πέρα από αυτό επειδή δουλεύαμε σε έργα τα οποία μεγαλύτερης κλίμακας παίρνουν πάρα πολύ χρόνο, πέντε χρόνια, έξι χρόνια, δέκα χρόνια, εκεί ήταν που τα μικρότερης κλίμακας έργα σταμάτησαν όλα διότι υπήρχε ο άμεσος φόβος ότι τι θα γίνει την επόμενη σεζόν, έχει νόημα να κάνω επένδυση, έχει νόημα να ανοίξω τελικά το εστιατόριο, το ξενοδοχείο την εξοχική κατοικία; Και οι περισσότερες απαντήσεις ήταν όχι, να δούμε, να περιμένουμε. Άρα αυτό που είχε Ενδιαφέρον, επειδή είχαμε κάνει focus σε μεγαλύτερη κλίμακα αυτό σημαίνει και μεγαλύτερη χρονική κλίμακα άρα ότι τα έργα μας δεν επηρεάζονται από το ένα ή δύο χρόνια ένα slump στην αγορά, αλλά πάει σε πιο long term investment πέντε, έξι, εφτά, οκτώ, δέκα χρόνια και αυτό μας βοήθησε πάρα πολύ διότι τελικά αυτά τα έργα άρχισαν να κινητοποιούνται ακόμα περισσότερο, αυτό ήταν το περίεργο, το οξύμωρο, ότι στον τουρισμό πολλές από τα μεγάλα fund αποφάσισαν ότι τώρα είναι η ευκαιρία που υπάρχει ένα slowdown να επενδύσουν στα πέντε χρόνια για να είναι έτοιμοι.

[00:29:47 – 00:29:50] Βαγγέλης:
Άλλη μια κρίση που σε βοήθησε.

[00:29:50 – 00:31:34] Δημήτρης:
Κι εκεί πέρα αυτό ήταν σε ένα μεγάλο βαθμό ο λόγος γιατί μέσα στα χρόνια του κορονοϊού το 2020 με 2021 η εταιρεία γίνεται, από 50 άτομα γίνεται 70, μεγαλώνει πολύ, βρίσκουμε καινούριες δουλειές στο εξωτερικό και ξεκλειδώνουμε και καινούριες χώρες οι οποίες πολύ πιο εύκολα μπαίνουν σε ένα βίντεο call μιας και δεν κάνει μεγάλη διαφορά πλέον αν είσαι στην Ταϊλάνδη ή είσαι στο Μαρρακές με το αν ήταν κάποιος στην Ελλάδα, οπότε αυτό μας βοηθάει πολύ να Μεγαλώσουμε. Βέβαια με αυτό το μεγάλομα συνειδητοποιούμε ότι χρειαζόμαστε ακόμα περισσότερη κουλτούρα γραφείου, χρειαζόμαστε όχι μόνο μια αξιακή έτσι, δομή η οποία έχει αξίες, αλλά κουλτούρα, ένα πιο ζωντανό πράγμα το οποίο είναι βιωματικό, γιατί το αξιακό είναι ένα, το βιωματικό είναι ένα άλλο, είναι συναίσθημα, είναι empathy, είναι πράγματα τα οποία είναι πιο ανθρώπινα και πιο καθημερινά και γι' αυτό και αρχίζουμε να βρίσκουμε τρόπους πώς μπορούμε να περνάμε περισσότερο χρόνο μαζί και λόγω του remote αποφασίζουμε ότι πρέπει να γυρίσουμε όλοι στο γραφείο και όχι απλά να γυρίσουμε όλοι στο γραφείο αλλά πρέπει να περνάμε χρόνο και να πηγαίνουμε και αρχίσαμε το πρώτο πράγμα που κάναμε να κάνουμε ένα retreat, για τρεις μέρες πήγαμε στις Δεξαμενές που είναι ένα από τα ξενοδοχεία που έχουμε σχεδιάσει, όλη η ομάδα 70 άτομα τότε.

[00:31:34 – 00:31:39] Βαγγέλης:
Αγαπημένος χώρος και δικός μου και φοβερό design και πολύ ωραίο.

[00:31:39 – 00:33:17] Δημήτρης:
Είναι κι εμένα. Να πω ότι έχουμε την τύχη και από τότε έχουμε ξαναπάει αρκετές φορές για διαφορετικούς λόγους και ήταν η πρώτη φορά μετά από περίπου δύο χρόνια που είμαστε όλοι εκεί, υπήρχαν άτομα τα οποία δεν είχαν γνωριστεί καν μεταξύ τους γιατί ήταν remote, οπότε για πρώτη φορά γνωρίζονται άνθρωποι, και αρχίζουμε μια σειρά ένα τριήμερο στο οποίο κάνουμε όχι απλά team building αλλά team stitching, team gluing, και περάσαμε πάρα πολύ ωραία. Αυτό μας βοήθησε πάρα πολύ να ξαναφέρουμε το empathy, να ξαναφέρουμε το humanness, το Connection, και να βασιζόμαστε λιγότερο σε λέξεις-αξίες και περισσότερο σε συναισθήματα που έχουμε μεταξύ μας και αυτό βοήθησε πολύ η εταιρεία να ξανασμίξει. Αυτό μας βοήθησε επίσης να ξεκλειδώσουμε και το μεγάλωμα στα επόμενα βήματα, διότι το αξιακό μας πήγε μέχρι ένα σημείο και μετά άρχισε να είναι δύσκολη η κατανόηση αυτών των Λέξεων. Έπρεπε να είναι βιωματική, οπότε έπρεπε κάποιος να την συναισθάνεται και όχι απλά να την ακούει, και αυτό μας έχει φέρει μέχρι αυτά τα 120 άτομα που είμαστε τώρα που είναι άλλο ένα threshold, ξεκάθαρα, το αισθανόμαστε. Και τώρα είμαστε στη διαδικασία να σκεφτόμαστε αν θέλουμε να μεγαλώσουμε παραπάνω. Κάθε φορά υπάρχει αυτό το ερώτημα γιατί δεν είναι μόνο το πώς αν είναι και το αν θέλεις to grow or not to grow that is a question και υπό αυτό πάλι βρισκόμαστε σ’ άλλο ένα threshold.

[00:33:17 – 00:35:10] Βαγγέλης:
Εδώ θα μοιραστώ μαζί σου Δημήτρη, μια και είμαστε και οι δύο EOers, γιατί αυτό μου θύμισε αυτό που ανέφερες, την πρώτη πρώτη πρώτη επαφή μου με τον οργανισμό, που έρχεται κάποιος επιχειρηματίας από την Αμερική και το πρώτο πρώτο πράγμα που ακούω από ένα fellow EOer είναι ότι παιδιά, κοιτάξτε, εγώ, λέει, θα μοιραστώ μαζί σας μια εμπειρία είχα μια εταιρεία που έκανε 5 εκατομμύρια δολάρια τζίρο και ξαφνικά βρέθηκα με ένα scaling up η εταιρεία να κάνει 10 εκατομμύρια τζίρο και looking back θέλω να σας βάλω το ερώτημα αν θέλετε αυτό να σας συμβεί. Και λέω καλά, πού έχω έρθει; Αυτοί μας λέγανε εδώ πέρα είναι μια εταιρεία που θα σου δώσει τα εργαλεία να κάνεις scale up και το πρώτο που σου λένε είναι μεγάλε, σκέψου τι τίμημα έχει αυτό; Δεν το λέω μόνο αρνητικά αλλά και το what it takes να πας από εδώ εκεί και η ικανοποίηση που νιώθεις όχι μόνο σε ένα επίπεδο ματαιοδοξίας γιατί και η τζίροι είναι λίγο vanity process αλλά και σε επίπεδο τι σου δίνει μια αυτοπραγμάτωση ένα fulfillment και τι νιώθεις από αυτό, οπότε είναι ένα πολύ σημαντικό εφόδιο πραγματικά να το θες και να θες να κάνεις μεγαλύτερα project, να παίξουμε μεγαλύτερα παιχνίδια να είναι μια συνειδητή απόφαση αυτή και όχι μια απόφαση που είναι μάλλον ξέρεις, η ζωή των άλλων, α, πρέπει να μεγαλώνουμε γιατί μεγάλωσε ο δίπλα, πάω να το κάνω κι εγώ, έτσι; Κι αυτό το δεύτερο είναι ότι μάλλον με πάει η ζωή και η ζωή των άλλων και οι επιλογές των άλλων παρά μια δική μου προσωπική απόφαση στης οποίας έχω ownership εγώ που την πήρα, έτσι; Και δεν την έχει πάρει κάποιος άλλος… σε βλέπω να γελάς.

[00:35:10 – 00:38:43] Δημήτρης:
Ναι σωστά, σωστά. Νομίζω ότι το scale up ξεκινάει όχι με το πως αλλά με το αν θες ή δεν θες, αν το χρειάζεσαι, δεν το Χρειάζεσαι, αν πρέπει ή δεν πρέπει και σίγουρα μέχρι τώρα η απόφαση για οποιοδήποτε scale up έχουμε κάνει ξεκίναγε με το αν το χρειαζόμαστε, αν το θέλουμε, αν πρέπει, και μετά με το αν μάλλον με το πώς θα το κάνουμε. Και βρισκόμαστε πάλι σε ένα αντίστοιχο σταυροδρόμι αυτή τη στιγμή στην εταιρεία, αν θέλουμε να μεγαλώσουμε κι άλλο, τι θα σημαίνει για μας αυτό, τι σημαίνει για το προϊόν μας, τι σημαίνει για το market share τι σημαίνει, τι σημαίνει για τα επόμενα βήματα, και σίγουρα δεν μπορείς παρά να σκέφτεσαι και πιο μακριά ίσως αν υπάρχει κάποιο end goal, διότι όπως μοιράστηκες εσύ, μιας και μιλάμε σαν fellow EOers ένα από τα πράγματα τα οποία σίγουρα εγώ έχω δει στο EO είναι πόσο highly regarded είναι οι exiters, είναι σχεδόν σαν ένα badge of honor, α, έκανε exit, α, έκανε ο άλλος, μπράβο αυτoί είναι πολύ πετυχημένοι. Στον αρχιτεκτονικό κόσμο το exit δεν είναι obvious, ίσως μάλλον και στο δικό σου, στις εταιρείες που πουλάνε δημιουργικές υπηρεσίες δεν είναι obvious πολλές φορές, διότι είναι όπως μιλάγαμε και νωρίτερα συνυφασμένο τόσο πολύ με τον ιδιοκτήτη ή συνυφασμένο με την δυνατότητα τέλος πάντων της ομάδας που το χειρίζεται τώρα, και δεν είναι εύκολο αυτό να το αφήσεις και να το δώσεις κάπου αλλού, οπότε εκεί πέρα αρχίζει και μία έτσι αναζήτηση τελικά ποιο είναι το end goal. Είναι το exit, δεν είναι το exit, γιατί πολλές φορές σε άλλες εταιρείες ίσως το growth έχει να κάνει και με το exit διότι έχεις ένα promise ότι you know αν αγοράσεις την εταιρεία you can grow it further, άρα there's a growth pattern το οποίο το αντιλαμβάνομαι σαν ένα obvious path σε πολλές εταιρείες, άρα εδώ πέρα εμείς τώρα αρχίζουμε να σκεφτόμαστε θα ξέρεις what is that next step, τι βλέπουμε στον ορίζοντα. To exit or not to exit, αυτή είναι η επόμενη ερώτηση, και σίγουρα το EO με έχει βοηθήσει πολύ να το αναζητήσω αυτό με συζητήσεις, με τα podcasts, να ακούω τις ιστορίες άλλων οι οποίοι έχουν βρεθεί και αυτοί αναρωτιούνται ποια είναι τα επόμενα βήματα και είναι ενδιαφέρον να συνειδητοποιήσεις τελικά και αυτό, ξέρεις, πώς δομείς την εταιρεία σου για να έχεις την επιλογή, γιατί αυτή τη στιγμή σε αυτή τη φάση είμαστε, θέλουμε να έχουμε Επιλογές, γιατί μέχρι τώρα μόνο κρίσεις έχουμε, οπότε αυτό που έχουμε δει είναι ότι τελικά αυτό που μας έχει βοηθήσει να κάνουμε weather της κρίσης είναι ότι είχαμε επιλογές. Όταν δεν είχαμε επιλογές στην Ελλάδα και βγήκαμε έξω, αυτό μας επέτρεψε να έχουμε επιλογές. Το ότι ήρθε ξαφνικά ο κορονοϊός και σταμάτησε κάποια πράγματα πάλι, το ότι μπορούσαμε να έχουμε μεγαλύτερα έργα μας έδωσε επιλογές από διαφορετικές αγορές.

[00:38:43 – 00:41:00] Βαγγέλης:
Είναι ενδιαφέρον, Δημήτρη, το ό,τι έχεις κάνει, ξέρεις μπορεί να ακούγεται κλισέ ότι μετατρέπω την κρίση σε ευκαιρία. Εμένα, γιατί έχεις αναφέρει ήδη δύο περιστατικά πολύ έντονα που βοήθησαν την εταιρεία να κάνει scaling up και για μένα έχει πάρα πολύ ενδιαφέρον το γεγονός ότι μιλάμε για ένα αρχιτεκτονικό γραφείο που το norm είναι να έχει ένα πολύ πεπερασμένο, πολύ συγκεκριμένο αριθμό associates. Το σύνηθες μέγεθος, διόρθωσέ με αν κάνω λάθος, είναι από 5-10 άτομα μέχρι 20, να πούμε 30, από εκεί και πάνω πραγματικά αυτό που έχετε κάνει είναι η εξαίρεση. Οπότε είναι πολύ ενδιαφέρον ότι μιλάμε για ένα scaling up σε μια εταιρεία που δεν είναι το norm, δεν είναι η συνήθεια και για μένα μου φέρνει πάρα πολύ στο μυαλό του Sun Tzu την Τέχνη του Πολέμου, είναι ένα πολύ μικρό εγχειρίδιο το οποίο πάντα θυμάμαι από αυτό ότι πόσο βοηθάει… αυτός τι έκανε σαν τεχνική, έκαιγε τις γέφυρες πίσω του ούτως ώστε να μην μπορούσε ο στρατός του να γυρίσει, οπότε σου λέει ή πολεμάμε και κερδίζουμε ή εξαφανιζόμαστε. Δεν υπάρχει δεύτερη επιλογή. Οπότε ξέρεις, μια Ελλάδα σε κρίση με ρηχή οικονομία και ρηχές επιλογές και ένας κορονοϊός που σκοτώνει τα μικρά project αλλά αφήνει τα πολύ μεγάλα longer term πενταετίας, εξαετίας να προχωρήσουν είναι ακριβώς οι καμένες γέφυρες πίσω αυτές που ακούω. Έχουμε κάνει όμως μια πολύ ενδιαφέρουσα συζήτηση, δηλαδή ο δικός σου χώρος στο scaling up είναι εξαιρετικά ενδιαφέρων όπως το Περιέγραψες, έχει όμως και άλλο ένα ενδιαφέρον που αφορά τους επιχειρηματίες και είναι μια κουβέντα που είχαμε κάνει και στο παρελθόν. Το γεγονός ότι ο αρχιτέκτονας είναι by default, και μας μίλησες για τα 5 και 6 year plans, είναι λίγο future teller, που οφείλει να είναι ένας επιχειρηματίας να προβλέψει τις κινήσεις του, πού πάει το πράγμα για να Πάει. Εσείς by default πρέπει να δημιουργήσετε, έχετε μια ιδέα σήμερα που θα πρέπει να είναι σχετική να είναι relevant σε 5 και 6 χρόνια όταν θα το φέρετε αυτό στη ζωή. Αυτό θέλω να μας πεις πώς το χειρίζεσαι γιατί είναι πραγματικά εργαλείο, επιχειρηματικό εργαλείο δηλαδή.

[00:41:00 – 00:44:36] Δημήτρης:
Ναι, σωστά νομίζω ότι όλοι επιχειρηματίες είμαστε future tellers. Στην περίπτωση του αρχιτέκτονα το προϊόν που σχεδιάζουμε πρέπει να είναι και αυτό future telling, οπότε δεν είναι μόνο η επιχειρηματικότητά μας αλλά και το προϊόν ας πούμε future proof, και νομίζω ότι αυτή η ερώτηση θα μας κάνει και τον κύκλο να γυρίσουμε στην αρχή διότι το future proof είναι ότι πρέπει να είσαι relevant με το μέρος το οποίο Βρίσκεσαι. Για ένα αρχιτεκτονικό έργο πιστεύω και για μια επιχείρηση, για να το κάνω έτσι λίγο πιο ανοιχτό, αλλά σίγουρα σε αυτό που εγώ γνωρίζω καλά για να σχεδιάσεις από απλά ένα ξενοδοχείο το οποίο βρίσκεται στις ακτές του Αγκαντίρ στο νότιο Μαρόκο, όπου αυτή τη στιγμή αλλάζει όλο το τοπίο, γίνονται μεγάλες επενδύσεις οπότε το τι υπάρχει σήμερα με το τι θα υπάρχει σε 10 χρόνια που θα έχει τελειώσει το έργο θα είναι διαφορετικό το Αγκαντίρ. Πέρα το ότι γεωπολιτικά αλλάζει ο κόσμος ούτως ή άλλως οπότε το τι είναι σήμερα relevant με τους world leaders να έχουν ένα narrative, σίγουρα θα είναι πολύ διαφορετικό με τους world leaders σε 10 χρόνια να έχουν διαφορετικό narrative, πολύ πιθανό. Οπότε το future proofing ένα ξενοδοχείο λοιπόν στο Αγκαντίρ σήμερα σημαίνει ότι πρέπει κάπως να σκεφτείς ότι πώς μπορεί αυτό το πράγμα να είναι future proof και επειδή there is no future tellers ακόμα και με αλγορίθμους ακόμα και με τέτοιους νομίζω ότι αυτό που μπορείς να κάνεις είναι να είσαι σίγουρος ότι είναι timeless. Το best future proofing είναι το timeless. Είναι πράγματα τα οποία είναι always relevant και αυτό το timelessness είναι αυτό το οποίο μας κάνει εμάς drive. Προσπαθούμε τα έργα μας και γι' αυτό και γυρνάω στην αρχή να είναι rooted to location, άρα to belong, να μπορούν να σέβονται και να γίνονται inspired από αυτό το nature and culture, το οικοσύστημα στο οποίο βρίσκονται και to find a way to add to it. Όχι απλά να κάνει regurgitate the old με έναν τρόπο σχεδόν pastiche, σχεδόν ψεύτικο, διότι αυτό δεν είναι to belong, αυτό είναι to copy ή του copy badly. Είναι του να μπορείς πραγματικά να ριζώσεις και να μεγαλώσεις αυτό το οικοσύστημα και να ‘σαι relevant, άρα εκεί πέρα σημαίνει ότι πρέπει αυτό να μάθεις από τον αέρα, τον ήλιο, τις καιρικές συνθήκες, τις κατασκευαστικές μεθόδους οι οποίες μπορούν να δίνουν λύσεις σε αυτά, την κουλτούρα, πώς λειτουργεί ο κόσμος εκεί, πώς ζουν, τι προτιμήσεις έχουν, και όλο αυτό να ενημερώσει το σχεδιασμό αυτό του προϊόντος, αυτής της ταυτότητας και να την κάνεις relevant. Κι εκεί πέρα βέβαια να φέρεις και τη δικιά σου ματιά, το δικό σου viewpoint και να είσαι inventive με αυτό. Πώς μπορείς να το κάνεις new or evolved, how to evolve it further, how to and to evolve is also, the best way to evolve is to also give back to be useful. Άρα αν κάτι είναι timeless και είναι και useful ε, I think you kind of future proof it.

[00:44:37 – 00:45:35] Βαγγέλης:
Δημήτρη όση ώρα σ' ακούω κάνω εικόνα το εξής, και όχι μόνο επειδή ξέρω ότι σου αρέσει πάρα πολύ να μαγειρεύεις και σου αρέσει πάρα πολύ το φαγητό, αλλά τι ακούω; Ξέρεις τι μου θυμίζει; Μου θυμίζει παιδιά σεφ σαν τον Περικλή τον Κοσκινά, σαν τον Άνταμ τον Κοντοβά, παιδιά τα οποία παίρνουν την πρώτη ύλη την οποία μάθανε και ξέρουν μια καλή πρώτη ύλη timeless αξία, ένα φρέσκο ψάρι, τι πιο απλό από αυτό; Ένα φρέσκο βότανο που μαζεύτηκε και τη χρησιμοποιώ με έναν innovative Τρόπο. Δηλαδή για μένα ο σεφ και ο αρχιτέκτονας έχουν αυτή τη, ξέρεις, αυτή τη… το κοινό πράγμα, δηλαδή να πάρω την καλή πρώτη ύλη και να την πάω πιο πέρα.

[00:45:35 – 00:51:35] Δημήτρης:
Βαγγέλη, νομίζω δεν μπορείς να το πεις καλύτερα. Καταρχήν να πω ίσως κάτι το οποίο δεν είναι γνωστό, αλλά έχω και μια δεύτερη δουλειά. Είμαι και food consultant. Με τον Αθηναγόρα Κωστάκο έχουμε συνεργαστεί μαζί σε διάφορα έργα για να κάνουμε align την ταυτότητα την αρχιτεκτονική με την ταυτότητα του φαγητού, γιατί τελικά το προϊόν είναι μια ολιστική ταυτότητα εμπειρίας, οπότε σίγουρα το να μπορούν αυτά τα πράγματα να συντονίζονται είναι σημαντικό. Άρα έχουμε δουλέψει μαζί στο Σκορπιό, στο Noema, στο NOS, στο Manna, και αντίστοιχα στο Σκορπιό στο Bodrum και τώρα σε κάποια επόμενα έργα τα οποία δουλεύουμε μαζί και νομίζω ότι είναι πολύ δυνατό αυτό που λες και ίσως μέσω του φαγητού είναι και πιο εύκολο-νόητο εύκολο-κατανόητο αυτό το sense of belonging γιατί και ειδικά για εμάς τους Έλληνες πιστεύω. Ίσως για άλλες κουλτούρες, οι οποίες έχουν και διαφορετική σχέση με το φαγητό. Για εμάς καταρχήν το να φας ένα καλαμαράκι πάνω στο βουνό είναι πολύ περίεργο, και να φας δεν ξέρω αγριόχοιρο στην παραλία πάλι περίεργο, δεν σου πάει καρδιά να το παραγγείλεις, οκ; Αντίστοιχα το να φας καρπούζι το Δεκέμβριο, δύσκολο. Γι' αυτό νομίζω ότι ένα από τα πιο ωραία πράγματα που έχουμε σαν κουλτούρα και σαν καθημερινότητα είναι ότι δεν υπάρχουν καρπούζια το Δεκέμβριο στο σούπερ μάρκετ, οι αγκινάρες έρχονται το Φεβρουάριο, είναι κάτι τόσο όμορφο, ρυθμικά όμορφο και ουσιαστικό. Άρα αν πάρουμε αυτή την κατανόηση μέσα από το φαγητό και την φέρουμε στην αρχιτεκτονική που εκεί πέρα τα πράγματα είναι πιο blurry, είναι πιο εύκολο να φανταστεί κάποιος παίρνει μια γυψοσανίδα, τη βάζει σε ένα φορτηγό και την πηγαίνει όπου θέλει, παίρνει ένα βράχο και τον πηγαίνει όπου θέλει, αλλά obviously αυτό δεν είναι ούτε sustainable ούτε smart ούτε efficient αλλά νομίζω ότι δεν έχει και αυτό το relevance το οποίο λέμε. Οπότε το να χτίσεις με την πέτρα που είναι στο οικόπεδο, το να είσαι μέσα σε ένα χώρο που έχει άμμο και να χτίσεις με την άμμο, ένα χώρο που έχει δέντρα και να χτίσεις με δέντρα, ένα χώρο που έχει τσιμέντο και να χτίσεις με τσιμέντο, οπότε το να μπορέσεις να χρησιμοποιήσεις το ψάρι που βγήκε από τη θάλασσα και να το φας δίπλα βγάζει πολύ νόημα για πολλούς λόγους. Το να μπορείς να είσαι creative μέσα σε αυτό και να μην είσαι confined, δηλαδή πάλι να μην τρως συνέχεια απλά ένα ψητό ψάρι και τίποτα παραπάνω, και αυτό είναι σημαντικό, διότι η έκφραση η προσωπική είναι που έρχεται εκεί πέρα και έρχεται ο σεφ και σκέφτεται πώς μπορεί αυτό το ψάρι να το παντρέψει με μια καυκαλήθρα ή με κάτι άλλο διότι και αυτό εκεί μεγάλωσε και τελικά τα έβαλε μαζί πάνω σε ένα πιρούνι και τους έβαλε και κάτι διαφορετικό δίπλα και τελικά μπορεί να σου μιλήσει για το πώς αυτός είδε την παραλία, το βουνό, την πλαγιά, την πόλη, και σίγουρα και ο αρχιτέκτονας δεν είναι μακριά. Να πω ότι επίσης το φαγητό είναι ένα όχημα, ένα τεστ για μένα διότι μαγειρεύω κιόλας και με τον Αθηναγόρα αλλά πέρα από τον Αθηναγόρα για την οικογένειά μου, για τους φίλους μου και για μένα, τρώω και πολύ, μου αρέσει πάρα πολύ οπότε το ευχαριστιέμαι, αλλά σίγουρα το φαγητό δεν παίρνει 10 χρόνια για να γίνει, παίρνει κάτι λιγότερο, οπότε σίγουρα μπορεί να τεστάρεις πράγματα τελικά, πόσο innovative ή πόσο πρέπει να αφήσεις το προϊόν να μιλάει. Κι εκεί πέρα ερχόμαστε στην γιαπωνέζικη κουλτούρα η οποία πηγαίνει στα kaiseki τα οποία ξεκινάει πάντα αυτό το γεύμα με δύο πράγματα. Με μια φρέσκια ύλη η οποία είναι φοβερά seasonal, είτε λέγεται ψάρι είτε λέγεται σπαράγγι είτε λέγεται ένα συγκεκριμένο φυτό που είναι at its prime, χωρίς να έχει γίνει τίποτα, απλά το έχει διαλέξει ο σεφ και αυτό σου δείχνει τη δυνατότητα και την αντίληψη ότι ξέρει πολύ καλά το nature, και ένα ντάσι. Είναι κάτι το οποίο έχει πολλά βήματα από το nature, έχει πολύ τεχνική, έχει πάρει το φύκι, το έχει στεγνώσει, το έχει αφήσει να μουχλιάσει, το έχει ξανα-αφήσει στον ήλιο, έχει περάσει τόσα, το bonito αντίστοιχο οπότε έχει βάλει όλη τη μαεστρία, όλο το culture και σου έχει δείξει την τεχνική και σου έχει βγάλει το ντάσι, οπότε το κομμάτι από τη φύση, nature και το κομμάτι από το χέρι το Ανθρώπινο, το culture, αυτά τα δύο είναι η αφετηρία για κάθε kaiseki και νομίζω ότι αυτό εμένα μου έχει μάθει πολλά. Μου έχει μάθει πολλά για το τι είναι η δικιά μας αφετηρία στο γραφείο στην αρχιτεκτονική. Αυτός ο ωμός βράχος και ο ο ασβεστόλιθος που έρχεται και τον βάζεις απλά μπροστά εκεί και αντίστοιχα ο σοβάς ο οποίος είναι το δικό μας το ντάσι ή ακόμα περισσότερο ένα τζάμι ή ακόμα περισσότερο μια τεχνική ο οποία φέρνει φόρμα σε κάτι το οποίο δεν ήθελε να είναι κουρμπαριστό αλλά τελικά το φορμάρεις εσύ και του δίνεις μια καινούργια αίσθηση. Παίρνεις την πέτρα και την κάνεις μαλακιά. Οπότε νομίζω ότι αυτό είναι ένα διαρκές balance το οποίο το εξερευνώ στο φαγητό, στην καθημερινότητά μου, έτσι ώστε να με κάνει inspire για το πως δουλεύουμε στην αρχιτεκτονική στο γραφείο.

[00:51:35 – 00:51:58] Βαγγέλης:
Δεν μπορώ να μην σε ρωτήσω σε αυτό το ταξίδι που κάνεις ανά τον κόσμο να μας πεις σε αυτές τις χώρες που έχεις δραστηριοποιηθεί να μας αναφέρεις λίγο και να μιλήσουμε λίγο για το food culture, πράγματα τα οποία σε εντυπωσίασαν στο food culture κάποιων λαών και πόσο σε βοήθησε αυτό να τους καταλάβεις.

[00:51:58 – 00:52:02] Δημήτρης:
Τέλεια, αυτό τώρα θέλουμε άλλη μια ώρα.

[00:52:02 – 00:52:11] Βαγγέλης:
Οπότε δώσε μου δύο-τρία highlights αλλά υπόσχομαι ότι θα το κάνουμε, θα το κάνουμε αυτό το podcast, φίλε, γιατί έχει φοβερό ενδιαφέρον, πραγματικά.

[00:52:11 – 00:56:03] Δημήτρης:
Σίγουρα λόγω και της φύσης της δουλειάς επειδή έχει να κάνει με το hospitality, το να πηγαίνουμε και να τρώμε εκεί πέρα που μας προσκαλούν για να σχεδιάσουμε είναι μέρος του process να καταλάβουμε το μέρος. Οπότε σίγουρα είναι όχημα εξερεύνησης το φαγητό και όπως είπα δεν είναι μόνο το φαγητό μες στο πιάτο αλλά είναι και beyond the plate. Είναι το convivial side of food, είναι η επικοινωνία που έχουμε σαν άνθρωποι όταν καθόμαστε γύρω από ένα τραπέζι με ωραίο φαγητό και επικοινωνούμε συναισθηματικά. Είναι πάρα πολύ ωραίο. Οπότε δεν είναι μόνο το τι φαγητά έχω, τι φαγητά έχω γευτεί, αλλά είναι και σε τι τραπέζι έχω κάτσει και με τους ανθρώπους γύρω. Να πω ότι η εταιρεία δραστηριοποιείται στην νοτιοανατολική Ασία, Μπαλί, Ταϊλάνδη, Μαλδίβες, Σεϋχέλλες, στη Μέση Ανατολή, Ντουμπάι Άμπου Ντάμπι, Σαουδική Αραβία, στη Βόρεια Αφρική, Μαρόκο, Τυνησία, στην Ευρώπη, Ελλάδα, Αλβανία, Montenegro, Τουρκία, Ελβετία, Ισπανία, Πορτογαλία, και Αγγλία, και στην Αμερική, τελείως άσχετο, στο Κάλγκαρι του Καναδά και στην Τουλούμ του Μεξικού, οπότε αρκετά διαφορετικά μέρη. Το πιο ενδιαφέρον φαγητό το οποίο έχω φάει ποτέ είναι στο Αζερμπαϊτζάν, είναι δίπλα σε ένα εκτροφείο οξύρρυγχων εκτροφείο οξύρρυγχων για παραγωγή χαβιάρι, όπου με έχουν πάει αυτοί που τρέχουν το εκτροφείο σε ένα beach hut ακριβώς πάνω στην Κασπία θάλασσα όπου έχουν έναν οξύρρυγχο, τον έχουν ανοίξει, τον έχουν μαρινάρει σε σαφράν, το οποίο είναι πάλι εκεί του μέρους, το Αζερμπαϊτζάν έχει όπως και εμείς έχουμε τον φοβερό κρόκο Κοζάνης και αυτοί έχουν αντίστοιχα πάρα πολύ καλό σαφράν. Οπότε τον έχουν μαρινάρει ο οξύρρυγχος είναι κάτι σαν πεσκανδρίτσα γιατί είναι ένα πολύ παλιό ψάρι με χόνδρους μέσα οπότε μοιάζει πιο πολύ με την πεσκανδρίτσα, άρα είναι μεταξύ ψαριού και αστακού το κρέας. Είναι πολύ γλυκό. Με το σαφράν είναι και αρωματικό. Οπότε έχουν λοιπόν μια ψησταριά, έχουν λοιπόν πάρει τον οξύρρυγχο, τον έχουν κόψει σε ροδέλες, έχουν μια ψησταριά βάζουν τον οξύρρυγχο και αρχίζει να καραμελώνει γύρω γύρω και να καψαλίζεται. Δίπλα έχουν ένα μικρό πήλινο pot το οποίο έχουν βάλει ρόδι και το σιγοβράζουν και δημιουργείται το σιρόπι σιγά σιγά σιγά με όλα τα κομμάτια μέσα κτλ. και έχουν και δύο… αυτοί έχουν κάτι αντίστοιχο του δικού μας τσουρεκιού, το οποίο είναι λιγότερο γλυκό, είναι πιο πολύ σαν μπριός, το οποίο είναι και αυτό με σαφράν, άρα το έχουν εκεί πέρα, βάζουν και πάρα πολύ αλατισμένο βούτυρο επάνω, οπότε το γκριλάρουν πάνω στην ίδια την τέτοια και έχουν και ένα ματσάκι άνηθο, οπότε φτιάχνουν το τέλειο φις μπέργκερ. Οξύρρυγχος, το αντίστοιχο το δικό μας το οξύμελι αλλά με ρόδι σιρόπι, πάνω σε αυτό το bun από σαφράν, μπριός, με πολύ αλατισμένο βούτυρο και άνηθο, και να πω ότι αυτή η μπουκιά ήταν φοβερή.

[00:56:03 – 00:56:06] Βαγγέλης:
Eντάξει είναι ουμάμι, κάπως.

[00:56:06 – 00:56:08] Δημήτρης:
Έχει απ' όλα. έχει απ' όλα.

[00:56:08 – 00:58:55] Βαγγέλης:
Έτσι όπως το περιέγραψες. Εμένα, φίλε, μου θύμησες, πέρα το ότι μου άνοιξες την όρεξη, μου θύμησες, εγώ είχα πάθει ένα αντίστοιχο σοκ στη Σαντορίνη, επειδή είμαι οινόφιλος και μου αρέσει πάρα πολύ, θεωρώ ότι ένα από τα καλύτερα κρασιά που έχουμε είναι το Ασύρτικο της Σαντορίνης το οποίο είναι και ευρέως γνωστό και παγκοσμίως. Όταν λοιπόν το μυρίζεις οι αγαπημένες Σαντορίνες αυτό που μυρίζουν στη μύτη, το άρωμα που σου φέρνουν, είναι τσακμακόπετρα και μπαρούτι όταν είναι στο peak τους. Αυτό λοιπόν έπαθα ένα σοκ όταν πριν χρόνια στη Σαντορίνη είμαι με το αμάξι και διασχίζω, ξέρεις έτσι, μια άγονη περιοχή όπως άγονη είναι όλη η Σαντορίνη και γι' αυτό και το αμπέλι βρίσκει εκεί πρόσφορο έδαφος, είναι το Αντίστροφο, το πρόσφορο έδαφος είναι το άγονο για το αμπέλι, και μυρίζω αυτή τη μυρωδιά που μυρίζω στο ποτήρι, είναι αυτό που λέμε άσπα, δηλαδή είναι όλο αυτό το ηφαιστιογενές έδαφος της Σαντορίνης, και μύριζε ακριβώς όπως το κρασί στο ποτήρι. Και έπαθα ένα σοκ ήταν ένα aha moment για μένα ότι κοίταξε να δεις αυτός ο τόπος γεννάει ένα προϊόν επειδή αυτές είναι αρωματικές ενώσεις, δεν είναι ότι το παίρνει από το χώμα ή οτιδήποτε κτλ. αλλά είναι φοβερό πώς μετά το σταφύλι, το φρούτο, που περνάει τη ζύμωση και όλη αυτή τη διαδικασία κάνει ένα κύκλο και σου φέρνει στη μύτη ακριβώς αυτό που μύρισα εγώ μες στο αυτοκίνητο επειδή ευτυχώς είχα κλείσει το air condition και είχα ανοίξει λίγο τα παράθυρα να πάρω το breeze ας πούμε της… Είναι φοβερό, στο λέω δηλαδή και ανατριχιάζω. Αλλά το φαγητό επειδή έχει μέσα το κομμάτι του πολιτισμού και είναι ο τρόπος που επικοινωνούμε, στην πραγματικότητα, δηλαδή αν μη τι άλλο μπορεί να μην επικοινωνήσουμε αλλά Ξέρεις, είτε είναι το slow food movement που βλέπεις ότι ξεκινάει, είναι πολύ μεσογειακό πράγμα, είναι η οικογένεια που θα κάτσει στο ίδιο τραπέζι και θα τα πει, μπορεί όλη τη μέρα ο καθένας να είναι στις δουλειές του αλλά ξέρεις υπάρχει ένα legacy, το βράδυ ας καθίσουμε όλοι γύρω από ένα τραπέζι να τα πούμε, να βρεθούμε κτλ., είναι ένας τρόπος κοινωνικοποίησης και είναι φοβερό το γεγονός ότι μέσα από το φαγητό βλέπετε αυτό,προσπαθείτε να καταλάβετε τον τόπο για να πάτε να δημιουργήσετε σε αυτόν. Είναι πάρα πολύ οργανικό να το πω, πάρα πολύ αληθινό και πάρα πολύ αυθεντικό.

[00:58:55 – 00:59:05] Δημήτρης:
Σωστά. Η οινοποίηση νομίζω ότι είναι ο τέλειος παραλληλισμός με αυτό που προσπαθούμε να πετύχουμε και το καλό κρασί ελπίζουμε να είναι το προϊόν μας.

[00:59:05 – 00:59:28] Βαγγέλης:
Τέλεια. Λοιπόν, σιγά σιγά πηγαίνοντας προς το κλείσιμο θα ήθελα να μας πεις κάποια δικά σου rituals είτε αυτά σε φέρνουν σε μια ισορροπία είτε αυτά σε κάνουν να είσαι πιο creative, ποια είναι τα πράγματα, λέγαμε νωρίτερα, ανέφερες τη λέξη ρυθμός και την κράτησα, είναι how you find your rhythm, τι σε βάζει σε ρυθμό, τι σε κάνει έτσι;

[00:59:28 – 01:02:26] Δημήτρης:
Νομίζω ότι αυτό πρέπει να γυρίσουμε λίγο πίσω στην συζήτηση που έχω πάει στο Λονδίνο, έχω συνειδητοποιήσει ότι τελικά πρέπει να γυρίσω στην Ελλάδα διότι για να είμαι αυθεντικός σε αυτό το promise ότι είμαστε ειδικοί στην καλοπέραση επειδή είμαστε Έλληνες το γραφείο πρέπει να είναι στην Ελλάδα και αυτό βγάζει νόημα, αλλά σίγουρα το οικοσύστημα του Λονδίνου είναι τόσο inspiring γιατί σίγουρα βλέποντας κάποιον να δουλεύει πάρα πολύ, να θέλει να φτάσει ψηλά το προϊόν του, να θέλει να εξελίξει πράγματα beyond, σε κάνει inspiring και σένα. Νομίζω ότι όλοι σαν επιχειρηματίες όταν βρισκόμαστε στο EO we are getting inspired by each other. Οπότε γυρνώντας στην Ελλάδα έπρεπε να βρω κι εγώ ένα τρόπο, ένα ritual, μια καθημερινότητα η οποία να μου φέρει όλο αυτό το οικοσύστημα του Λονδίνου πίσω και να με διατηρήσει ambitious σε αυτό το ψηλό επίπεδο. Οπότε ένα από τα πράγματα που έκανα είναι ότι προσπάθησα να φέρω όλο το incoming, την πληροφορία να παραμείνει η ίδια με αυτή που είχα στο Λονδίνο, η τηλεόραση της Αγγλίας, ραδιοφωνικοί σταθμοί, Instagram follows, news inputs και έφτιαξα ένα περίεργο bubble το οποίο κάπως το Χρειαζόμουν, κάπως το ήθελα, κάπως τέλος πάντων το δημιούργησα γύρω μου και με βοήθησε πάρα πολύ. Με βοήθησε να παραμείνω connected to that ambitious context και αντίστοιχα να μπορέσω όμως να βρίσκομαι εδώ και αυτό συνέχισε. Βέβαια διευρύνθηκε διότι πέρα από το Λονδίνο τώρα έχω επιτρέψει κάποια επιπλέον πράγματα να έρχονται, μάλλον αρκετά διαφορετικά, προσδοκώ να έχω inputs από πολλά διαφορετικά μέρη, άρα αυτό είναι και το ενδιαφέρον πλέον στην μέθοδό μου ότι προσπαθώ να έχω ένα πολύ wide range of news Input, είμαι εθισμένος στα news. Στο στρατό επίσης βρισκόμουν στο γραφείο τύπου οπότε περίπου για έντεκα μήνες ήμουν από τις πέντε ώρες το πρωί μέχρι όσο καθόμουνα έβλεπα όλες τις τηλεοράσεις, διάβαζα όλες τις εφημερίδες μαζί με την ομάδα εκεί και σημειώναμε, κάναμε αποδελτίωση, οπότε αυτό μου έμεινε πάρα πολύ αυτή η ανάγκη για ενημέρωση και για τέτοιο μου έχει μείνει και είναι κάτι το οποίο το κάνω κάθε μέρα, αυτό το input of information, of information of now είναι κάτι το οποίο με ενδιαφέρει πολύ και αυτό με βοηθάει πολύ to stay connected and to stay global in a global mindset.

[01:02:26 – 01:04:38] Βαγγέλης:
Λοιπόν, Δημήτρη το επόμενο podcast θα είναι με εσένα ταυτόχρονα και με τον απίθανο τύπο Αθηναγόρα, οι τρεις μας όπου θα μιλήσουμε για το food culture και πως αυτό σε συνδέει με τις κουλτούρες του κόσμου και με τους τόπους, γιατί νομίζω ότι το how to expand your horizons, πώς μπορείς να βλέπεις συνολικά τα πράγματα, πώς μπορείς ξέρεις, από ένα πολύ συγκεκριμένο bubble που βρίσκεσαι να επεκτείνεις και την οπτική σου και τους ορίζοντές σου, έχει πάρα πολύ να κάνει αυτό το πράγμα, νομίζω θα είναι πολύ ενδιαφέρουσα συζήτηση. Συμφωνώ μαζί σου ότι αυτή η μία ώρα που λες την είχαμε για πλάκα, οπότε και με τον Αθηναγόρα θα είναι πολύ exciting όλο αυτό γιατί νομίζω ότι είστε και φοβερό δίδυμο άλλωστε παρέα, πολύ dynamic duel. Αυτός κυρίες και κύριοι ήταν ο Δημήτρης Καραμπατάκης σε μια μικρή γεύση αυτού και του K-Studio. Εγώ χαίρομαι πάρα πολύ γιατί μια ελληνική επιχείρηση σε ένα industry το οποίο, ξέρεις, μίλησες πριν για για Παρθενώνα, μίλησες και για τουρισμό, γιατί υπάρχει ένα sweet spot του παλιού με τον νέο, έτσι, δηλαδή πραγματικά αν ξέρουμε κάτι σαν Ελλάδα αυτό είναι ο τουρισμός, οπότε αυτό το leisure και how to expand time, γιατί το είπες πολύ ωραία ότι δεν θέλω να κλειστώ σε 4-5 μέρες of leisure, είναι luxury να απολαμβάνω μια καθημερινή απλότητα η οποία έχει έχει αυτό το sense of, δηλαδή το luxury δεν είναι βαρύ πια, είναι και απλό και είναι πως απολαμβάνω του δική μου Καθημερινότητα. Οπότε θα ήθελα να σε ευχαριστήσω πάρα πολύ για την κουβέντα μας. Πραγματικά την απόλαυσα.

[01:04:38 – 01:04:43] Δημήτρης:
Εγώ να σε ευχαριστώ πολύ κι ελπίζω αυτή η κουβέντα να αφήσει καλή επίγευση σε όλους.

[01:04:43 – 01:05:15] Βαγγέλης:
Έτσι. Θα ήθελα λοιπόν να σας αποχαιρετήσω. Ελπίζω να απολαύσατε κι εσείς το podcast μας. Μπορείτε να το προτείνετε σε φίλους σας, αν σας ενδιαφέρει μπορείτε να το βρείτε και στο κανάλι μας στο YouTube πέρα από τα γνωστά channel στο Spotify ή Apple podcast ή οπουδήποτε άλλου το ακούτε, και να σας ευχηθώ να προσέχετε τους εαυτούς σας και εις το επανιδείν, σύντομα θα έχουμε και επόμενο επεισόδιο.